18 kwietnia

18 kwietnia

18 kwietnia 1818 roku urodził się w Lublinie Stanisław Arct, księgarz, wydawca, działacz patriotyczny, założyciel warszawskiej linii rodu Arctów.

Pochodził z rodziny żydowskiej rodem z Zamościa. Jego ojciec, Mojżesz Rofe, był lekarzem więziennym w Lublinie. Zgodnie z zawodem przybrał nazwisko Arzt, spolszczone później na Arct.

W 1836 roku Stanisław otworzył księgarnię przy Krakowskim Przedmieściu (wciąż tym lubelskim). Sprzedawał tam książki, nuty, artykuły papiernicze, prowadził introligatornię i wypożyczalnię książek. Wydawał książki w systemie nakładczym - sygnując własnym znakiem książki innych oficyn. W 1853 roku przyjął, wraz z krewnymi, chrzest w Kościele ewangelicko-reformowanym. W 1855 roku rozpoczął własną działalność wydawniczą, zresztą we współpracy z innym wybitnym wydawcą, Samuelem Orgelbrandem.

Oficjalna działalność Arcta ukrywała tę podziemną. Stanisław Arct zajmował się praca konspiracyjną, prawdopodobnie wspierał działalność Edwarda Dembowskiego, a później zaś - Piotra Ściegiennego. Przez jego księgarnię prowadził kanał przerzutowy nielegalnej literatury, sprowadzanej spoza Królestwa. W przededniu powstania styczniowego działał w Organizacji Narodowej stronnictwa czerwonych. Z tego też powodu, po upadku powstania, udał się na kilkuletnią emigrację.

Tu zresztą zaczyna się historia kolejnego pokolenia Arctów: podczas nieobecności Stanisława, zastępował go jego bratanek Michał, który przejął ostatecznie własność wydawnictwa w 1881 roku. Stanisław udał się na kolejny wyjazd zagraniczny, a po powrocie w 1886 roku zamieszkał w Warszawie. Do Warszawy też przeniosła się wkrótce prowadzona przez Michała oficyna.

Stanisław Arct zmarł w 1900 roku i został pochowany na cmentarzu ewangelicko-reformowanym przy Żytniej. Na ilustracji z Wikipedia Commons nagrobek rodzinny w kwaterze F cmentarza.