5 maja

5 maja

Zwiedzając Mazowsze, Podlasie i północną Małopolskę turysta często może się natknąć na wielkie neogotyckie kościoły w niewielkich miasteczkach czy nawet we wsiach. Kościoły te, zwykle zbudowane z cegły na przełomie wieków XIX i XX, charakteryzuje strzelistość form i bogactwo wykorzystania gotyckich elementów takich jak blendy, wimpergi czy służki. Wieże tych kościołów są zwykle strzeliste i smukłe, zaś całość sprawia wrażenie bardziej gotyckiej niż gotyk - zwłaszcza ten mazowiecki.

Styl taki nazywamy w architekturze neogotykiem nadwiślańskim czy też bałtyckim, a jego głównym przedstawicielem na terenach wymienionych na początku był urodzony 5 maja 1844 roku Józef Pius Dziekoński, pierwszy dziekan Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej.

Nasz dzisiejszy bohater jest zatem głównie odbierany przez perspektywę neogotyckich podobnych do siebie kościołów, był on jednak dzieckiem swojej epoki, epoki historyzmu w architekturze, czasów, w których ochoczo odwoływano się do minionych stylów, kopiując je ale i "udoskonalając" czyniąc w oczach twórców i odbiorców idealnymi, nieskażonymi zaszłościami historycznymi ani ograniczeniami technologicznymi. Dlatego też Dziekoński nie ograniczał się do neogotyku, tworząc również w stylu neomanierystycznym (kościół Zbawiciela w Warszawie) czy nawet neoromańskim (kościół w Potkanowie koło Radomia, uczestnictwo przy rekonstrukcji kościoła w Inowłodzu). 

Flagowym jego projektem pozostaje wszakże kościół św. św. Floriana i Michała Apostoła przy pl. Weteranów 1863 r. na warszawskiej Pradze. Uważał on to dzieło za swoje koronne do tego stopnia, że niemal je skopiował w wielu miejscach Królestwa Polskiego i nie tylko, np. w Żyrardowie czy w Białymstoku.