17 maja

17 maja

17 maja 1936 roku zmarł w Londynie Nahum Sokołów, pisarz, tłumacz i dziennikarz, jeden z liderów ruchu syjonistycznego.

Urodził się w Wyszogrodzie w rodzinie o długich tradycjach rabinackich, choć jego ojciec był kupcem. Jego dzieciństwo i kształcenie było areną sporu między spolonizowaną rodziną matki, a tradycyjną ojca. Ostatecznie odebrał staranne wykształcenie religijne, ale na prywatnych lekcjach zrealizował też program świeckiego gimnazjum. Jeszcze jako dziecko nauczył się kilku języków obcych; generalnie uchodził za małego geniusza, a jego talentem zainteresował się sam płocki gubernator.

Zaczął publikować już w wieku dwunastu lat; pisał przede wszystkim w języku hebrajskim, tłumaczył też nań klasykę europejskiej literatury. Po (bardzo wczesnym) ożenku przeniósł się do Makowa, aż w końcu, w wieku lat dziewiętnastu, chcąc być bliżej życia kulturalnego i literackiego, zamieszkał w Warszawie.

Dochody młodego dziennikarza były nader skromne, imał się więc różnych zajęć. Nie udało mu się zostać kupcem ani rabinem. Pracował jako tłumacz w konsulacie hiszpańskim i jako nauczyciel w Wielkiej Synagodze. W okresie warszawskim publikował bardzo intensywnie; pisał dzieła zarówno lingwistyczne, publicystyczne jak i literaturę piękną.

W 1884 roku został współredaktorem (wraz z naszym bohaterem z przedwczoraj, Ch.Z. Słonimskim) "Ha-Cefiry", pisma, a później gazety o profilu informacyjno-kulturalno-publicystycznym. W latach 90. podjął współpracę z proasymilacyjnym "Izraelitą", gdzie opowiadał się za integracją z polskim społeczeństwem (choć bez zarzucenia żydowskiej tożsamości), edukacją i postępem w duchu pozytywistycznym. W tym okresie nawiązał szerokie kontakty międzynarodowe, poznał Teodora Herzla i zaangażował się w ruch syjonistyczny. Przypłacił to klątwą ze strony środowisk chasydzkich.

W początkach XX wieku był już człowiekiem-instytucją. Jego dom był jednym z centrów życia intelektualnego Warszawy. Bywali u niego Zamenhof, Korczak, Słonimski, Perec, Asz, utrzymywał kontakty z Szolem-Alejchemem, Janem Baudouinem de Courtenay, Konopnicką i Zapolską. Warto wspomnieć o jego autorstwie nazwy "Tel Aviv" - jako hebrajskiego tytułu powieści Herzla "Altneuland", a później pierwszego żydowskiego miasta w Palestynie. Podróżował dużo po Imperium Rosyjskim i opisywał los Żydów pod berłem Romanowów. Władze uznały jego działalność za szkodliwą, cenzura i procesy doprowadziły jego wydawnictwo do upadku, a on sam zaczął ryzykować więzieniem lub zsyłką.

Zamieszkał w Wiedniu, jednak w praktyce był w ciągłej podróży po Wielkiej Brytanii, Niemczech, Austrii i Rosji. Zaangażował się w wielką politykę i w kolejnych latach zabiegał na rzecz powstania państwa żydowskiego na Bliskim Wschodzie, spotykając się z ministrami i głowami państw, papieża nie wyłączając. Był jednym z głównych inspiratorów wydania w 1917 roku Deklaracji Balfoura, dokumentu uważanego za kamień milowy na drodze do powstania izraelskiej państwowości. Piął się w górę w hierarchii Światowej Organizacji Syjonistycznej, aż w 1931 roku został je prezydentem.

W 1956 roku Sokołowa pochowano na Wzgórzu Herzla w Jerozolimie, izraelskiej nekropolii narodowej.

Zdjęcie z ok. 1922 roku za Wikipedia Commons.