25 maja

25 maja

Zwykle przypominamy na naszych łamach postaci, które związały z Warszawą znaczną część swojego życia, czasem jednak robimy wyjątek i piszemy o osobie, którą z naszym miastem łączy niewiele. Czegóż jednak nie robi się dla promowania lokalnego patriotyzmu! Wspomnijmy zatem, że 25 maja 1661 roku urodził się w Warszawie Claude Buffier, jezuita, filozof, historyk i pedagog, jedna z ważniejszych postaci francuskiego życia intelektualnego przełomu XVII i XVIII wieku.

Nie udało się nam dowiedzieć, kim byli rodzice Buffiera. Były to jednak czasy królowej Ludwiki Marii Gonzagi, możemy więc domniemywać, że byli związani z jej dworem - królowa lubiła otaczać się rodakami. Wkrótce po narodzeniu syna państwo Buffierowie wrócili do Francji i osiedlili się w Rouen. Buffier odebrał edukację w kolegium jezuickim i sam, w wieku lat dziewiętnastu, wstąpił do Towarzystwa Jezusowego. Popadł w konflikt z lokalnym arcybiskupem na tle jansenizmu i po krótkim pobycie w Rzymie przeniósł się na stałe do Paryża.

Tam został - i pozostał nim do końca życia - wykładowcą Collège Louis-le-Grand, niezwykle (do dziś) prestiżowego kolegium prowadzonego przez Towarzystwo. Tam też powstała większość jego dzieł.

Trwały wkład w rozwój filozofii zapewniła mu rozprawa Traité des premières vérités. Rozważał w niej teorię poznania, kontynuując prace Kartezjusza i Locke'a. Antyklerykalny Wolter przyznał niechętnie, że "Buffier był jedynym jezuitą, który stworzył spójny system filozoficzny". Współcześni znali go jednak bardziej jako autora podręczników. Napisał monumentalną Grammaire française sur un plan nouveau, podręcznik gramatyki francuskiej. Szeroki użytek znalazły podręczniki do geografii i historii. Dotarły one również do Polski: szeroko korzystano z dzieła o imponującym tytule Sposob łatwy Nauczenia i Pamiętania dzieiow Powszechnych, i rozmiaru czasów czyli Chronologii i Historii Powszechney podany Francuskim językiem Przez X. Buffiera Soc. Jesu przełożony. Z przydaniem ciekawszych pytań, i uwag na dzieie święte i świeckie dla wygody Jchmościow Panow Kawalerow Collegii Nobilium Poznanienis. Tom I Zamyka dzieie święte i świeckie aż do Chrystusa Pana

Teksty Buffiera były często utrzymywane w formule pytań i odpowiedzi, wierszy z użyciem mnemotechniki, a nawet... gier planszowych. Jędrzej Załuski pisał o naszym bohaterze tak:

ku pomocy pamięci ułożonych pierwszy
był Claudiusz Buffier, autor Jezuita,
który się w Polsce rodził, z Francuza Lechita,
on te wiersze wynalazł, który my techniczne
nazywamy, a jeszcze lepiej mnemoniczne.
w nich wyraził epochy wszelkie historyczne
różnych krajów opisy w nich geograficzne,
tego ja ziomka trybem idąc Ci podaję
Polaku o Polszczę, co na cudze kraje
on popisał chwalebnie.

Claude Buffier zmarł w Paryżu w 1737 roku. Karta tytułowa jednego z jego dzieł za Wikipedia Commons.