16 czerwca

16 czerwca

16 czerwca 1895 roku urodził się Antoni Chruściel, pseudonim Monter, faktyczny dowódca powstania warszawskiego, później pozbawiony obywatelstwa i stopnia generalskiego przez władze PRL. Przybliżymy sobie dzisiaj jego sylwetkę.

Urodzony w Gniewczynie Łańcuckiej niedaleko Przeworska ukończył liceum w Jarosławiu i wstąpił do Legionu Wschodniego. Po ukończeniu szkoły oficerskiej i odzyskaniu niepodległości wcielony do Wojska Polskiego w stopniu podporucznika. We Lwowie dowodził Korpusem Kadetów im. Marszałka Piłsudskiego i ukończył prawo na Uniwersytecie Jana Kazimierza.

Warszawski etap naszego dzisiejszego bohatera rozpoczyna się w 1929 roku, kiedy to staje się słuchaczem Kursu Normalnego Wyższej Szkoły Wojennej. Po ukończeniu szkolenia i uzyskaniu stopnia oficera dyplomowanego, przeniesiony został do Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie na stanowisko wykładowcy. W 1934 powraca do Wyższej Szkoły Wojennej jako wykładowca taktyki i od 1937 odbywa staż jako zastępca dowódcy 40 Pułku Piechoty „Dzieci Lwowskich”. Wreszcie w 1938 roku objął dowództwo 82 Syberyjskiego Pułku Strzelców im. Tadeusza Kościuszki w Brześciu i z pozostaje dowódcą formacji aż do kampanii wrześniowej.

Po kapitulacji twierdzy Modlin dostaje się do niewoli i jest przetrzymywany w obozie przejściowym Soldau w Działdowie, z którego zostaje zwolniony w październiku 1939. Od czerwca 1940 przechodzi do konspiracji jako szef wydziału taktyczno-wyszkoleniowego, a od października tegoż roku jako szef sztabu Komendy Okręgu Warszawa-Miasto ZWZ i później od maja 1941 jako jego komendant główny.

W powstaniu warszawskim jest faktycznym dowódcą całości sił powstańczych. Od 20 września 1944 dowodził Warszawskim Korpusem AK. Za udział w powstaniu został awansowany rozkazem gen. Kazimierza Sosnkowskiego do stopnia generała brygady. Po kapitulacji powstania w Oflagu XIII D Nürnberg-Langwasser, a następnie w Oflagu IV Colditz, który w maju 1945 zostaje wyzwolony przez siły amerykańskie.

26 września 1946 r. Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej, na podstawie ustawy z 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, pozbawił Chruściela obywatelstwa polskiego i stopnia generała w związku z „przyjęciem bez zgody właściwych władz polskich, urzędu publicznego w państwie obcym, a to podejmując się funkcji współorganizowania Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczeń, będącego formacją paramilitarną stanowiącą część armii brytyjskiej”. Co prawda w 1971 roku Rada Ministrów PRL uchyliła poprzednią uchwałę Tymczasowego Rządu ale decyzja nie została upubliczniona. Dopiero w roku 1989 rząd premiera Rakowskiego uchylił ustawę pozbawiającą Antoniego Chruściela obywatelstwa polskiego.

W tym czasie nasz dzisiejszy bohater mieszkał w Waszyngtonie i pracował aż do śmierci w 1960 roku jako radca prawny i tłumacz. Jego prochy zostały sprowadzone do Polski w 60-tą rocznice powstania warszawskiego. 30 lipca 2004 roku prochy generała brygady Antoniego Chruściela oraz jego żony Walerii zostały złożone w kwaterze Armii Krajowej na Powązkach Wojskowych i tam spoczywają wśród prochów towarzyszy broni.

Zdjęcie w mundurze majora 6 Pułku Strzelców Podhalańskich za wikipedia commons.