20 lipca. Odsłonięcie Pomnika Poległym w Służbie Polski Ludowej

20 lipca. Odsłonięcie Pomnika Poległym w Służbie Polski Ludowej

20 lipca 1985 r. odsłonięto w Warszawie największy i prawdopodobnie jeden z najkrócej istniejących pomników. Poświęcony był Poległym w Służbie Polski Ludowej.

Formalnym inicjatorem budowy pomnika był ZBOWiD (Związek Bojowników o Wolność i Demokrację), choć decyzję podjęto na IX Zjeździe PZPR w 1984 r. Pierwotnie planowano, iż pomnik stanie na pl. Konstytucji, gdzie będzie dobrze komponował się z socrealistyczną zabudową. Ostatecznie jednak postanowiono wybudować monument na placu Żelaznej Bramy przed przesuniętym pałacem Lubomirskich. A monument był zaiste imponujący i największy w historii warszawskich pomników. Jego rozmiary to 16 m wysokości i 20 m szerokości, a waga to 60 ton. Chociaż socjalistyczna gospodarka miała problemy z zapewnieniem takich dóbr w sklepach jak kiełbasa lub papier toaletowy, to jednak plan nowego monumentu zyskał najwyższy priorytet.

Autorem monumentu były artysta rzeźbiarz prof. Bohdan Chmielewski. Elementy z brązu wykonano w Gliwickich Zakładach Urządzeń Technicznych, zaś granit przywieziono Kopalni Skalnych w Borowie. Monument przedstawiał symboliczną grupę żołnierzy, członków PPR i ZWM, milicjantów, członków ORMO, robotników, chłopów i inteligencji, którzy wspólnie unoszą w górę polskiego orła (oczywiście bez korony). Powiedzieć należy, iż lokalizacja nie była zbyt fortunna, gdyż odwrócony pałac Lubomirskich pełniący wówczas rolę Stołecznego Klubu Garnizonowego został całkowicie zasłonięty. Warszawiacy ochrzcili nowy monument mianem „pomnika utrwalaczy” lub też „ubeliskiem”.

W krajobrazie miejskim pomnik przetrwał zaledwie 6 lat, gdyż w 1991 r. został zdemontowany w związku ze zmianą systemu w Polsce. Metalowe elementy przez wiele lat były składowane w bazie ZDM-u na Żeraniu i stanowiły oryginalną atrakcję. Aktualnie nie ma po nich śladu, o czym przekonał się 2 lata temu na wycieczce rowerowej autor niniejszego artykułu. Elementy miały zostać przeniesione do Muzeum PRL-u w Rudzie Śląskiej.