8 września. Urodził się Adrian Krzyżanowski

8 września. Urodził się Adrian Krzyżanowski

8 września 1788 r., a więc 229 lat temu w znajdującym się w okolicach Augustowa rodzinnym majątku Krzyżanowskich herbu Dębno urodził się syn, któremu na chrzcie nadano imię Adrian. Dorosłe życie związał jednak nie z rodzinnymi stronami, a z Warszawą.

Młody syn państwa Krzyżanowskich jak wielu szlacheckich synów których rodzicom zależało na wykształceniu ukończył szkoły pijarskie, a konkretnie Szkołę Powiatową w Łomży. Pijarzy musieli wywrzeć na młodym Krzyżanowskim dość znaczny wpływ, bo po ukończeniu szkoły wstąpił on do zgromadzenia i pełnił funkcję nauczyciela m.in. w kolegium pijarskim w Warszawie. Wkrótce jednak życie zakonne musiało przestać mu odpowiadać, bo podjął decyzje o wystąpieniu z zakonu (co obyło sie bez większych problemów, bo Krzyżanowski nie złożył jeszcze ślubów wieczystych).

Kariery naukowo-dydaktycznej w dziedzinie matematyki i geometrii nie porzucił – rozprawę doktorską, napisaną tradycyjnie po łacinie, poświęcił "budowie sklepień eliptycznych za pomocą rzutów ukośnych". Poza matematyką, którą wykładał na Uniwersytecie Warszawskim, wykazywał duże zainteresowanie bieżącą polityką oraz historią nauki (ze szczególnym zacięciem tropił losy Mikołaja Kopernika).

Pewien kamień milowy w jego dorobku stanowi zaś powstanie listopadowe i związana z nim likwidacja uniwersytetu, która pozbawiła go środków do życia. Od tej pory w twórczości Krzyżanowskiego częściej pojawiają się już wcześniej obecne tłumaczenia literatury pięknej z niemieckiego oraz liczne teksty o charakterze, który dzisiaj zapewne określilibyśmy jako popularnonaukowy. W dużej mierze działalność ta wynikała zapewne z braku możliwości podjęcia działalności dydaktycznej, jednak publikowane teksty miały sporą wartość popularyzatorską, a niektóre z nich również naukową i to nie w dziedzinie będącej główną specjalizacją naszego bohatera – jako przykład można tu przytoczyć pierwszy znany opis nowego ujścia Wisły (tzw. Wisły Śmiałej) które powstało w 1840 r. pod Gdańskiem, cenny dzisiaj jako źródło historyczne. Krzyżanowski zmarł w 1852 r. i został pochowany na Powązkach, na dowód czego prezentujemy zdjęcie nagrobka (autorstwa Mateusza Opasińskiego) pochodzące z Wikimedia Commons.