12 września. Druga elekcja Stanisława Leszczyńskiego

12 września. Druga elekcja Stanisława Leszczyńskiego

Stanisław Leszczyński jest monarchą wyjątkowym, gdyż dwukrotnie sięgał po polska koronę, a ostatecznie został władcą dalekiej Lotaryngii. 12 września 1733 r. na polach pod Wolą Leszczyński został okrzyknięty przez 13-tysięczny tłum szlachecki powtórnie królem polskim i wielkim księciem litewskim.

O pierwszej elekcji Leszczyńskiego pisaliśmy w artykule poświęconym dniu 12 lipca. Wówczas to w roku 1704 r. Stanisław Leszczyński został z woli króla szwedzkiego Karola XII przy wsparciu jego wojsk wybrany na króla przez garstkę szlachty. Wybór ten nawet współcześni uważali za nieważny. Po tym jak koło fortuny przywróciło na tron Augusta II Mocnego Stanisław Leszczyński musiał szukać schronienia na wygnaniu. Karierę politycznego bankruta odmienił dzień, w którym o rękę jego córki Marii poprosili posłowie króla Francji Ludwika XV. Małżeństwo Marii Leszczyńskiej pozwoliło jej ojcu realnie myśleć o powrocie do Polski. Kiedy w lutym 1733 r. zmarł August II Mocny kandydatura Leszczyńskiego została oficjalnie zgłoszona przez jego zwolenników. O dziwo popierały go zwalczające się do tej pory stronnictwa Familii oraz Potockich. Kandydatura infanta portugalskiego Emanuela nie znalazła szerszego uznania wśród szlachty.

Utwierdzając kandydaturę Leszczyńskiego do tronu sejm konwokacyjny wykluczył wszystkich cudzoziemców jako kandydatów do korony polskiej. Leszczyński poza faktycznym poparciem mas szlacheckich miał wsparcie swojego królewskiego zięcia Ludwika XV. Wysłał on na Bałtyk eskadrę wraz z korpusem ekspedycyjnym. Na statku płynął również sobowtór Leszczyńskiego. Wydarzeniu temu nadano w Europie odpowiedni rozgłos. Z kolei sam Stanisław Leszczyński wyruszył droga lądową przez państwa niemieckie jako Ernest Brambak – subiekt kupca warszawskiego (chodziło o bezpieczeństwo, gdyż w przeszłości Leszczyński był obiektem zamachów służb saskich). W Warszawie Stanisław znalazł się 8 września, zaś 10 września wystąpił publicznie w Kościele Św. Krzyża.

Jego kandydatura była jednak całkowicie nie do przyjęcia dla Rosji i Austrii. Państwa te widziały na tronie polskim elektora saskiego Fryderyka II Augusta. Wraz z wkroczeniem wojsk rosyjskich na Litwę swoje poparcie wycofali magnaci litewscy: Wiśniowieccy, Sapiehowie, Radziwiłłowie. 25 sierpnia 1733 r. Michał Wiśniowiecki wraz ze swoimi zwolennikami opuścili pole elekcyjne i założył osobny zjazd elekcyjny na Pradze. Podjęto rozmowy, aby nie doprowadzić do podwójnej elekcji oraz aby przeciwnicy Leszczyńskiego powrócili na Wolę. Ponieważ rozmowy te nie dały pozytywnego rozwiązania 12 września prymas dokonał nominacji, a marszałek wielki koronny publikował elekta. Stanisław Leszczyński został tym razem w sposób całkowicie legalny przy poparciu większości szlachty obrany królem i wielkim księciem. Jak pokazała jednak historia nie dane mu było rządzić Rzeczpospolitą, a Lotaryngią, lecz to opowieść na kolejny artykuł.

Ilustrację dzisiejszego wydarzenia stanowi portret Stanisława Leszczyńskiego pędzla Jeana Girardet’a z roku 1766.