27 września. Powołanie Służby Zwycięstwu Polski

27 września. Powołanie Służby Zwycięstwu Polski

Rok 1939, Warszawa. Przedwczoraj Luftwaffe dokonało zmasowanego bombardowania powodując ogromne zniszczenia i załamanie obrony oblężonej stolicy. Dzień ten nazwano później „Czarnym Poniedziałkiem”. Kolejnego dnia doszło do szturmu wojsk lądowych, lecz bez bardzo znaczących rezultatów. Strony ustaliły, iż dnia następnego nastąpi zawieszenie broni w celu przygotowania kapitulacji. Wojsko Polskie 27 września "zeszło do podziemia".

Przy porozumieniu zawartym pomiędzy dowodzącym Armią Warszawa gen. Juliuszem Rómmlem, komisarzem obrony stolicy Stanisławem Starzyńskim i wodzem naczelnym marsz. Edwardem Rydzem-Śmigłym utworzono sztab pierwszej organizacji bojowej polskiego państwa podziemnego. Była nią Służba Zwycięstwu Polski (SZP) a na jej czele stanął Michał Tadeusz Tokarzewski-Karasiewicz, pseudonim Torwid. Był sprawdzonym weteranem Legionów. Brał udział w obronie Lwowa w 1918, był również działaczem Związku Walki Czynnej i Związku Strzeleckiego.

Tworzenie podziemnej struktury dowodzenia nie było w zasadzie niczym nowym dla sztabu SZP, większość z nich brała czynny udział w odzyskiwaniu niepodległości niespełna ćwierć wieku wcześniej. Szefem sztabu został płk. Stefan Rowecki, pseudonim Rakoń. Główną przeszkodą było zjednanie sobie frakcji politycznych, tak aby struktura tworzącej się podziemnej organizacji bojowej nie była kojarzona z sanacją, którą obwiniano za brak przygotowania do wojny obronnej. 10 października powołano Główną Radę Polityczną złożoną z przedstawicieli Polskiej Partii Socjalistycznej, Stronnictwa Ludowego, Stronnictwa Narodowego i początkowo Stronnictwa Demokratycznego.

Powołano komendy wojewódzkie SZP w Kielcach, Krakowie, Lublinie, Łodzi i Warszawie oraz część komend powiatowych. Gen. Władysław Sikorski obawiając się nadmiernych wpływów sanacji w SZP wydał rozkaz (13 XI 1939), na mocy którego powołano do życia Związek Walki Zbrojnej (ZWZ). Na jego czele stanął przebywający w Paryżu gen. Kazimierz Sosnkowski jako komendant główny. Instrukcje Sikorskiego i Sosnkowskiego z grudnia 1940 polecały przejęcie dotychczasowych struktur organizacyjnych SZP przez ZWZ. Później ZWZ przekształcone zostało w Armię Krajową (AK), ale to już temat do osobnej rozprawy.

Pomimo iż SZP istniała formalnie zaledwie dwa miesiące z okładem, zapoczątkowała tworzenie podziemnej organizacji struktur państwowych. W czasie tym zaczęto już realizować formowanie podziemnej armii do walki z najeźdźcą, szkolenie kadr wojskowych, prowadzenie propagandy przeciwdziałającej nastrojom klęski po wojnie 1939. Stworzono również jednostki sabotażu oraz łączności kurierskiej z rządem RP na uchodźstwie. Formacje podlegające rozkazom SZP w chwili przejęcia struktur przez ZWZ liczyły około 20 tysięcy zakonspirowanych w niej osób.

Na ilustracji z NAC, drugi od prawej, gen. bryg. Michał Tokarzewski-Karaszewicz.