17 października. Romuald Traugutt dyktatorem powstania

17 października. Romuald Traugutt dyktatorem powstania

17 października 1863 r. Romuald Traugutt dokonał jednego z najdziwniejszych zamachów stanu w polskiej historii stając się dyktatorem powstania styczniowego.

Jesteśmy przyzwyczajeni, iż zamachy stanu mają z zasady spektakularny, bądź, co najmniej burzliwy przebieg. Nasz październikowy zamach 1863 r. przebiegł jednak zupełnie inaczej. Romuald Traugutt przybył do Warszawy po misji dyplomatycznej do Paryża, gdzie zabiegał o poparcie tamtejszego rządu dla powstańców. Nad Sekwaną doszły do niego niepokojące informacje o sporach pomiędzy powstańcami oraz dwoma obozami: „białych” i „czerwonych”. Nowoutworzony rząd Franciszka Dobrowolskiego z frakcji „czerwonych” nie potrafił sobie poradzić z innymi konkurencyjnymi ośrodkami władzy. Realna stała się groźba całkowitej dekonspiracji stołecznej organizacji, co wiązałoby się z niechybnym końcem powstania. Według relacji sekretarza stanu Józefa Janowskiego Traugutt spotkał się z członkami rządu i oświadczył im „że od tej pory mogą zupełnie swobodnie rozporządzać swoimi osobami, gdyż przestają być Rządem Narodowym, a on sam ster tego Rządu obejmuje.” Według dalszej relacji wszyscy członkowie rządu w milczeniu podaniem ręki Trauguttowi pożegnali się i wyszli ‒ Romuald Traugutt przejął pełnię władzy. Jego władza dyktatorska miała charakter konspiracyjny. Zaledwie kilka osób w Warszawie wiedziało, że skromny kupiec Michał Czarnecki z Galicji to Romuald Traugutt.

Zadanie jakie stanęło przed nowym dyktatorem było arcytrudne. Powstanie po wielu miesiącach zaczęło wygasać. Kasa powstańcza świeciła pustkami, zaś oddziały wojskowe było z zasady zbieraniną przypadkowych ludzi, bardzo źle uzbrojonych, przeszkolonych i dowodzonych. Traugutt jako carski podpułkownik znał się na wojskowym rzemiośle i uczynił wiele ujednolicić organizację wojsk powstańczych i wprowadzić w nich dyscyplinę. Dyktator starał się również ukrócić samowolę dowódców oraz wprowadzić szerszą myśl strategiczną w działania powstańcze. Dla sprawnej komunikacji stworzono sieć niemal 1,5 tys. tajnych stacji pocztowych. Zdecentralizowano powstańczą administrację przekazując szereg kompetencji i pełnomocnictw terenowym komisarzom. W końcu chcąc przyciągnąć chłopów do powstania Traugutt przeprowadził reformę rolną i ich uwłaszczenie. Zasięg realizacji uwłaszczenia powstańczego był ograniczony terenów gdzie znajdowały się siły powstańcze. Chociaż wiele z tych wysiłków przynosiło niepełny efekt, to jednak dzięki Romualdowi Trauguttowi powstanie styczniowe nabrało zupełnie nowej jakości. Niestety wszystko zakończyło się w nocy z 10 na 11 kwietnia 1864 r. z chwilą aresztowania dyktatora, lecz to historia na zupełnie inną „kartkę z kalendarza”.