2 listopada. Odsłonięcie Grobu Nieznanego Żołnierza

2 listopada. Odsłonięcie Grobu Nieznanego Żołnierza

W dzień zaduszny w 1925 roku w Warszawie miał miejsce iście pogrzeb królewski. Armaty wystrzeliły salwę, od południa przez godzinę biły dzwony a zebrane głowy państwa pokłoniły się aby oddać honory. Uroczystość odbyła się na placu przed Pałacem Saskim, przy pomniku księcia Józefa Poniatowskiego i na wpół rozebranym soborze Św. Aleksandra Newskiego. Po złożeniu ciała do grobu w całej Polsce nastąpiła minuta ciszy. Kim była osoba, której taki pogrzeb wyprawiono?

Cała opowieść zaczyna się we Francji. Po bitwie pod Verdun sprowadzono do Paryża zwłoki jednego z niezidentyfikowanych żołnierzy i pochowano go pod Łukiem Triumfalnym. Umieszczono też napis mówiący, że tam spoczywa nieznany żołnierz. Anglicy podążyli za tym pomysłem stawiając swój pomnik poświęcony ofiarom Wielkiej Wojny i pochowali niezidentyfikowanego żołnierza poległego we Francji, którego wraz z ziemią z pola bitewnego, na której oddał życie, sprowadzili do Londynu. W Polsce na polecenie prezydenta Stanisława Wojciechowskiego 30 listopada 1923 powołano  Tymczasowy Komitet Organizacyjny Budowy Pomnika Nieznanego Żołnierza. Początkowo pojawiła się płyta przed pomnikiem księcia Józefa Poniatowskiego mówiąca: "Tu spoczywają zwłoki nieznanego żołnierza poległego za ojczyznę". Umieszczenie płyty przed gmachem Sztabu Generalnego Wojska Polskiego nie było przypadkowe. Często możemy się spotkać z informacją, iż fundatorem tej płyty był Ignacy Paderewski, jednakże okazało się po latach, iż ufundowana była ona przez Zjednoczenie Polskich Stowarzyszeń Rzeczypospolitej. Komitet rozważał opcje usytuowania pomnika w innej lokalizacji, brano pod uwagę miejsce straceń przy Cytadeli, Fort Legionów i wylot mostu księcia Poniatowskiego. Ostatecznie wybrano kolumnadę środkowej części Pałacu Saskiego, w którym znajdował się Sztab Generalny Wojska Polskiego, a do roku 1915 był w rękach armii rosyjskiej. Tam już znajdowała się pamiątkowa płyta, a sam budynek nierozłącznie wiązał się z odzyskaniem niepodległości po I Wojnie Światowej. Na początku kwietnia 1925 roku odbyło się pierwsze uroczyste posiedzenie Komitetu pod przewodnictwem gen. Władysława Sikorskiego. Na autora projektu pomnika wybrano rzeźbiarza Stanisława Ostrowskiego, a datę odsłonięcia pomnika ustalono na 2 listopada tegoż roku.

W czasie uroczystości pogrzebowych złożono na placu trumnę z ciałem nieznanego obrońcy Lwowa. Wyboru Nieznanego Żołnierza, który spoczywa tam do dziś, dokonała trzy dni wcześniej we Lwowie Jadwiga Zarugiewiczowa (na zdjęciu za polskieradio.pl). Była ona matką obrońcy Konstantego Zarugiewicza, poległego w bitwie pod Zadwórzem. W uroczystości wzięli udział między innymi Stanisław Wojciechowski, gen. Władysław Sikorski i Marszałek Józef Piłsudski. Po upadku Powstania Warszawskiego los Pałacu Saskiego wraz z grobem Nieznanego Żołnierza  został przypieczętowany. Wydano rozkaz wysadzenia w powietrze całego pałacu, pomnika księcia Józefa i pałacu Brühla znajdującego się w bezpośrednim sąsiedztwie. Oficer odpowiedzialny za wykonanie rozkazu prawdopodobnie postanowił oszczędzić poświęcone miejsce spoczynku i fragment kolumnady, gdzie znajdował się grób ocalał. Reszta pałacu jednak została zniszczona, o czym przypominają gołe cegły po bokach dzisiejszego Pomnika Nieznanego Żołnierza. Ten historyczny budynek nigdy nie został odbudowany; dziś jest pomnikiem pamięci narodowej. Spoczywa tam obrońca Lwowa, strzeżony nieustannie przez straż Batalionu Reprezentacyjnego Wojska Polskiego. Znajdują się tam tablice upamiętniające miejsca i daty polskiej walki o niepodległość oraz cztery urny z ziemią z pól bitewnych, na których przelewali krew polscy żołnierze. Przy wiecznym zniczu, płonącym ku pamięci poległych żołnierzy polskich, odbywają się największe uroczystości państwowe. Pierwsza taka, w tym szczególnym miejscu odbyła się dokładnie 92 lata temu, w dzień zaduszny 1925 roku.