8 listopada. Elekcja Władysława IV

8 listopada. Elekcja Władysława IV

W 1632 roku, po 45 latach panowania zmarł Zygmunt III Waza. Wydarzenie to rozpoczęło proces wyboru nowego władcy Rzeczypospolitej. Elekcja 1632 r. zakończyła się 8 października i przeszła do historii jako najspokojniejsza, a w jej wyniku koronę uzyskał królewicz Władysław Zygmunt Waza, panujący jako Władysław IV Waza.

W trakcie bezkrólewia władzę jako interrex przejął prymas Jan Wężyk, zaś marszałkiem sejmu konwokacyjnego został hetman polny litewski Krzysztof Radziwiłł, który z kolei był kalwinem. Kwestie wyznaniowe oraz relacji stanu szlacheckiego wobec duchowieństwa były ważnym przedmiotem wielu debat sejmowych. Chodziło głównie o kwestię przechodzenia ziemi szlacheckiej w ręce Kościoła katolickiego, zagwarantowania i rozszerzenia praw dysydentów protestanckich i prawosławnych oraz zwrot Cerkwi greckiej majątków przejętych przez unitów. Kwestie te ostatecznie nie zostały rozwiązane, a uzgodniona na konwokacji, konfederacja generalna warszawska w której m. in. zaspokojono część postulatów szlachty różnowierczej, już po jej podpisaniu została oprotestowana przez senatorów katolickich.

Sejm elekcyjny rozpoczął się 26 września 1632 r., a jego obrady miały miejsce na polach wolskich. Marszałkiem został Jakub Sobieski ojciec przyszłego króla Jana III Sobieskiego. Królewicz Władysław nie miał żadnego realnego kontrkandydata. Został poparty przez wszystkich przyrodnich braci: Jana Kazimierza, Jana Alberta i Karola Ferdynanda. Za jego wyborem optował również poseł papieski, który otrzymał taką instrukcję od papieża Urbana VIII. Za Władysławem głosowała też szlachta dysydencka, widząc w nim gwaranta zachowania pokoju religijnego. Posłowie szwedzcy Steno Bielke, Jan Nikodem Ahausen i burmistrz Rygi Jan Olrich, którzy mieli zgłosić kontrkandydata w osobie króla szwedzkiego Gustawa Adolfa, ostatecznie zrezygnowali z tego zamiaru. Królewicz mógł liczyć również na poparcie możnych rodów litewskich i tamtejszej szlachty z uwagi na niebezpieczeństwo przygotowywanego moskiewskiego najazdu na Litwę. Posłom litewskim zależało na jak najszybszym zakończeniem elekcji i przystąpieniem do przygotowań obronnych. Akt głosowania był bardzo krótki, trwał ponoć tylko pół godziny. Królewicz Władysław otrzymał 3543 głosy.

Koronacja królewska odbyła się 6 lutego następnego roku w Krakowie.

Ilustracją niniejszego wydarzenia jest portret Władysława IV Waza holenderskiego malarza Pietera Soutmana z około 1634 r. (źródło: Wikipedia Commons).