15 listopada. Zmarł Henryk Sienkiewicz

15 listopada. Zmarł Henryk Sienkiewicz

Kiedy rok temu obchodziliśmy setną rocznicę śmierci “Marszałka Pióra”, Henryka Sienkiewicza, witryny w księgarniach zostały zalane jubileuszowymi wydaniami biografii naszego noblisty. Informacje zawarte w tych opracowaniach nie zawsze były spójne, lecz nie tym dzisiaj się będziemy zajmować. Przypomnijmy sobie ostatnie lata z życia tego ponadczasowego autora, który bez wątpienia jest najbardziej rozpoznawanym w świecie polskim pisarzem. Odwołajmy się przy tym do wiarygodnych źródeł, korespondencji jaka się zachowała do dnia dzisiejszego.

„Wczesna u nas wiosna tu zapóźniła się ogromnie. Szkodzi to bardzo zdrowiu, ale jeszcze bardziej szkodzi zapewne to, że 5 maja kończę lat 70. Czas prędko płynie.”  Tak pisał Henryk Sienkiewicz do Ignacego Chrzanowskiego w kwietniu 1916 roku z Hôtel du Lac, w szwajcarskim Vevey. Nasz wieszcz cierpiąc na chorobę wieńcową musiał opuścić Polskę dwa lata wcześniej kiedy wybuchła wojna. Wieść o niej zastała go w jego posiadłości w Oblęgorku, dworek ten był darem wdzięcznego narodu za jego twórczość i patriotyzm. Spędzał tam właśnie lato kiedy przyjechali ułani w swoich szarych mundurach, z orzełkami na czapkach prosząc aby pobłogosławił ich walkę o niepodległość. Pisał później do swojej córki „Oddałbym w jednej chwili cały mój talent, aby móc choćby przez jeden dzień nosić mundur polskiego żołnierza”. Z Oblęgorka udał się do Krakowa, lecz tam groziło mu internowanie i musiał opuścić miasto. Udał się w podróż do Wiednia lecz tam także nie był mile widziany z powodu odezwy do narodu polskiego, wydanej przez Narodową Demokrację. Sienkiewicz nigdy nie wyrażał choćby chęci przynależenia do żadnej partii politycznej i użycie jego nazwiska odbyło się bez jego wiedzy a tym bardziej zgody. Trzeciego listopada przy pomocy przyjaciół, Henryk Sienkiewicz wraz z rodziną wymyka się do neutralnej Szwajcarii, unikając aresztowania.

Tutaj zaczyna się ostatni etap życia wielkiego twórcy, podróżnika, antropologa, długo by wymieniać. Kawalera Legii Honorowej, Członka Akademii Krakowskiej, Belgradzkiej, Piotrogrodzkiej Praskiej etc., doktora honoris causa Uniwersytetów Jagiellońskiego i Lwowskiego, laureata Nagrody Nobla. Milionowe nakłady jego dwunastu powieści przyniosły mu ogromny majątek jednakże jego konta bankowe w Królestwie i w Galicji zostały zamrożone. Rodzina Sienkiewiczów zamieszkuje w Grand Hôtel du Lac, który staje się ich ostatnim domem. Piątego  stycznia 1915 r. Sienkiewicz, Ignacy Paderewski i Antoni Osuchowski zawiązali w Vevey Komitet Generalny Szwajcarski dla Ofiar Wojny w Polsce. Autorytet Sienkiewicza odgrywa tu role kluczową, nawet papież Benedykt XV przekazuje datki z tacy z dnia 21 listopada 1915 na poszkodowanych w wojnie cywili z trzech zaborów. W latach 1915-1919 Komitet zebrał 20 milionów franków szwajcarskich, jednakże sam wieszcz nie doczeka tego momentu. 15 listopada 1916 roku około godziny 21:00 umiera w Hôtel du Lac 70-letni Henryk Sienkiewicz. Przyczyną śmierci jest „skleroza naczyń wieńcowych”. Jego ostatnie słowa miały brzmieć „Nie zobaczę już wolnej Polski”.

Listy Sienkiewicza są wiarygodnym źródłem informacji o autorze. Z około piętnastu tysięcy zachowała się zaledwie piąta część. Niestety pamiętniki pisarza nie przetrwały wojen, a  większość z jego korespondencji zaginęła, została spalona w trakcie trwania działań wojennych lub przez późniejszych mężów jego poprzednich żon.

Zdjęcie Henryka Sienkiewicza wykonane w jego domu przy ulicy Wspólnej w Warszawie pochodzi ze zbiorów Muzeum Literatury w Warszawie.