16 listopada. Otwarcie centrali Cedergrena

16 listopada. Otwarcie centrali Cedergrena

Warszawa lubi wieść prym i wytyczać nowe trendy społeczne, technologiczne i przemysłowe. Tak było również 113 lat temu kiedy norweska firma Henrika Tore Cedergrena uruchomiła swoją centralę telefoniczną przy ulicy Zielnej. Bynajmniej nie był to jeszcze budynek PAST, ale o tym dalej.

Rozwój telefonizacji na terenie Królestwa Polskiego zainicjowany był już wcześniej. Pierwsze próby użycia aparatu patentu Bella były przeprowadzone przy wykorzystaniu kabli telegraficznych wzdłuż linii kolejowej Wiedeńskiej na odcinku Warszawa-Skierniewice. Nastąpiły one w porze nocnej 7 i 9 grudnia 1877 roku i trzeba przyznać że do udanych nie należały. Rozmówcy ledwo się mogli zrozumieć, pamiętajmy przy tym iż były to czasy pionierskie i osiągnięcie to już było krokiem milowym w rozwoju komunikacji. Już w kolejnym miesiącu przeprowadzono próby miejskie przy użyciu aparatów zainstalowanych w cukierni Semadeniego w Ogrodzie Saskim oraz w zakładzie znanego optyka warszawskiego Jakuba Pika przy ul. Niecałej.

Koncesja na budowę sieci telefonicznej w Warszawie, oraz kilku innych miast Imperium Rosyjskiego pojawiła się 25 września 1881 roku. Ta data jest często kojarzona z pierwszymi telefonami w Warszawie, bardzo mylnie. Od wydania pozwolenia do uruchomienia pierwszej centrali minął niemal rok. "Kurier Warszawski" pisał 13 lipca 1882: „W dniu jutrzejszym otwarta będzie czynność telefonów warszawskich. Sto połączeń zastrzeżonych przez ministerstwo w koncesji jest już dokonanych (...)” Data nie jest przypadkowa, nowi abonenci mogli dołączyć do sieci 13 stycznia lub lipca każdego roku, gdyż według kalendarza juliańskiego stosowanego w carskiej Rosji był to początek kalendarzowego roku i półrocza abonamentowego. Koncesję na pierwszą centralę, która w 1882 roku obsługiwała 163 połączeń, powierzono firmie The International Bell Telephone Company. Tak rozwijała się pierwsza linia telefoniczna w Warszawie. Należy dodać, że Wrocławskie telefony ruszyły jeszcze w 1881 roku, więc w kategoriach obecnych granic Polski Warszawa nie może się szczycić pierwszą centralą telefoniczną.

Wróćmy do naszej rocznicy. Na podstawie koncesji z 1902 roku dwa lata później firma Bell-a zostaje zastąpiona norweskim operatorem Cedergren, który już obsługuje linie telefoniczne w wielu europejskich miastach. Koncesja ma wygasać dopiero w roku 1922. Pod numerem 37 (wówczas 35) przy ulicy Zielnej, na pustym placu zostaje ukończona nowa centrala, w której wykorzystana jest nowoczesna technologia firmy pana Ericssona. Dodatkowym aspektem nowoczesności jest zatrudnienie w centrali 171 kobiet. Warszawskie telefonistki łamią konwenanse ówczesnej stolicy i staja się szybko prestiżowym wzorcem kobiet pracujących. Uroczyste otwarcie pierwszej centrali Cedergrena nastąpiło 16 listopada 1904 roku. Budynek zaprojektowany przez profesora Politechniki Sztokholmskiej Izaaka Gustawa Clasona był wykończony jasnym piaskowcem z Gotlandii. Eklektyczna fasada wyłożona tym już od dawna nie eksploatowanym kamieniem jest szczególną pamiątką w dzisiejszej Warszawie, nadal widoczne są na niej ślady po kulach z okresu drugiej wojny światowej. Centrala obsługiwała ponad 5000 abonentów i szybko stała się niewystarczająca co doprowadziło do decyzji o wybudowaniu nowej, większej i nowocześniejszej centrali. W latach 1906-08 budowano drugą centralę przy ul. Zielnej 39. Najwyższy budynek w Imperium Rosyjskim był wybudowany z betonowej cegły, była to kolejna rewolucja Cedergrena w Warszawie, ale o tym przy innej okazji.

Na zdjęciu widoczne są obie centrale wybudowane przez firmę Cedergren. Autor dzisiejszego zdjęcia jest nieznany, a pochodzi ono z opracowania: Katalog inwestycji wykonanych przez firmę "Drzewiecki i Jeziorański" wydany przed 1914.