30 listopada. Dzień św. Andrzeja

30 listopada. Dzień św. Andrzeja

W dniu dzisiejszym kościół obchodzi wspomnienie św. Andrzeja Apostoła. Poza wymiarem liturgicznym ta uroczystość ma również aspekt ludowy w formie andrzejek, których najpowszechniejszym przejawem są wróżby z wosku.

Według tradycji św. Andrzej miał zginąć śmiercią męczeńską 30 listopada. O wiele bardziej problematyczną jest data roczna śmierci świętego i można bardziej mówić o okresie, kiedy to wydarzenie miało miejsce. Różni autorzy podają, iż święty zmarł od roku 62 do 70. Według tradycji sięgającej III w. święty miał zostać ukrzyżowany na krzyżu w kształcie litery X w obecności 12 000 widzów. Miało to mieć miejsce w Grecji w miejscowości Patras.

Informacje biograficzne o św. Andrzeju dostarcza nam Biblia. Był on pierwszym apostołem powołanym przez Jezusa. To za sprawą św. Andrzej do grona apostołów dołączył dopiero jego starszy brat św. Piotr. Św. Andrzej mieszkał wówczas w Kafarnaum w domu teściowej św. Piotra i tak jak on był rybakiem. Na kratach ewangelii św. Andrzej występuje m.in. przy cudzie rozmnożenia chleba wskazując, iż jeden chłopiec ma pięć chlebów jęczmniennych i dwie ryby (J 6 5.9). W spisie Apostołów wymieniany jest na drugim lub czwartym miejscu. Przez cały okres publicznej działalności Jezusa należał do jego najbliższego otoczenia. W domu Andrzeja i Piotra w Kafarnaum Chrystus niejednokrotnie się zatrzymywał. Andrzej był również świadkiem cudu w Kanie. Dzieje Apostolskie milczą jednak o jego działalności. Ten brak starały się wypełnić apokryfy, jak również tradycja.

Apokryficzny opis zawierają Dzieje Andrzeja z wieku II-III oraz Męka św. Andrzeja z wieku IV. Są to dokumenty bardzo dawne, sięgające niemal czasów apostolskich. Zwłaszcza Dzieje Andrzeja cieszyły się kiedyś wielkim powodzeniem. Według tych źródeł po Zesłaniu Ducha Świętego Andrzej miał pracować w Poncie i Bitynii (dzisiaj zachodnia Turcja) oraz w Tracji (Bułgaria), Scytii (dolny bieg Dunaju) i Grecji. Tradycja przypisuje mu również misję nad Donem w miejscu gdzie pierwotnie zamieszkiwali Słowianie. Wraz z chwilą chrystianizacji Rusi powstał szereg legend mówiących o legendarnym pobycie apostoła nawet w Nowogrodzie Wielkim.

Pierwszy kościół pw. św. Andrzeja powstał w IV w. w Konstantynopolu. Tam też przechowywane były relikwie, które zostały przewiezione z Patras. W roku 1204 pod zdobyciu Konstantynopola przez krzyżowców relikwia głowy świętego została wysłana do Włoch do Amalfi, skąd została przewieziona do Rzymu, aby spocząć obok relikwii jego brata św. Piotra. W roku 1964 papież Paweł VI zwrócił kościołowi prawosławnemu relikwie św. Andrzeja i znajdują się obecnie w Patras w Grecji.

Kult św. Andrzeja jest bardzo żywy. W kościele prawosławnym jest on uznawany za najważniejszego świętego, który założył w Kościół jako taki (był pierwszym apostołem co podkreśla się w jego tytulaturze: Protokletos, Первозванный, Pierwszy Powołany). Jest on również patronem licznych krajów: Rosji, Szkocji, Hiszpanii, Holandii. Krzyż św. Andrzeja znajduje się m.in. we fladze Szkocji, Wielkiej Brytanii i Jamajki. Krzyż św. Andrzeja znajduje się przy większości przejazdów kolejowych w Polsce. W Warszawie św. Andrzej jest patronem historycznie czwartej parafii (po parafii: św. Jana na Starym Mieście, NMP na Nowym Mieście i Św. Krzyża na Krakowskim Przedmieściu). Wezwanie świętego nosi również kościół środowisk twórczych na pl. Teatralnym. Ilustrację dzisiejszego wydarzenia stanowi obraz El Greca (źródło: Wikipedia).