4 grudnia. Rocznica powstania Rady Pomocy Żydom

4 grudnia. Rocznica powstania Rady Pomocy Żydom

4 grudnia 1942 roku ukonstytuowała się w Warszawie Rada Pomocy Żydom przy Delegaturze Rządu na Kraj, znana potocznie jako "Żegota". Zanim jednak o samej organizacji, przyjrzyjmy się tłu jej powstania.

Grudzień 1942 roku to moment, kiedy 80% populacji warszawskich Żydów (i większość polskich) została już zamordowana w obozach śmierci. Zamykanie Żydów w gettach, ich eksterminacja poprzez ciężką pracę i w końcu "wysiedlenia" nie spotkały się z przesadną reakcją po polskiej stronie muru. Oczywiście, należy pamiętać o referacie żydowskim w AK, działającym od grudnia 1941 roku, o misjach Jana Karskiego, który w maju roku 1942 przedostał się do getta i usiłował zwrócić uwagę świata na holokaust, czy wreszcie o proteście działaczy katolickich z Zofią Kossak-Szczucką na czele, ale wciąż były to okruchy w porównaniu z Zagładą, która dokonywała się w tym okresie.

Niemniej w grudniu 1942 roku, wobec sporej liczby uciekinierów z getta, szukających pomocy po polskiej stronie muru (pamiętajmy o karze śmierci grożącej, w myśl okupacyjnego prawa, każdemu kto udzieli Żydowi pomocy poza gettem) i wobec szerzącego się procederu szmalcownictwa, Rząd zadecydował o stworzeniu organizacji, która będzie miała za zadanie pomoc ukrywającym się po polskiej stronie Żydom. Pomoc miała charakter zarówno finansowy (należy pamiętać, że żywność i inne artykuły codziennego użytku były reglamentowane, a ich czarnorynkowe ceny były dużo wyższe od oficjalnych, zaś ukrywający się ludzie często nie mieli dostępu do jakiejkolwiek oficjalnej reglamentacji), jak i lokalowy (osoby ukrywające się często trzeba było przerzucać między kryjówkami, aby nie wzbudzać podejrzeń wśród często wrogo nastawionych sąsiadów) oraz inny (wyrabianie fałszywych dokumentów tożsamości, metryk itp.). Rada współpracowała też z innymi organizacjami, jak Komitet Narodowy Żydowski, Bund, polskie partie polityczne w konspiracji oraz organizacje kościelne i charytatywne.

Liczba osób, które otrzymały pomoc od "Żegoty" (nazwa ta została zaczerpnięta z mickiewiczowskich "Dziadów") jest szacowana bardzo niedokładnie. Konspiracyjne warunki, zróżnicowany charakter pomocy i szczątkowa dokumentacja powodują, że liczbę Żydów mających w latach 1942-45 kontakt z organizacją szacuje się na od 8500 do 28000. Do najbardziej znanych postaci związanych z organizacją możemy zaliczyć jej przewodniczących, Juliana Grobelnego, Romana Jabłonowskiego czy Leona Feinera, a także m.in. Władysława Bartoszewskiego, małżeństwo Żabińskich, Stefanię Sempołowską czy, prowadzącego największy punkt przerzutowy w Warszawie, Mieczysława Herling-Grudzińskiego.

Większość z Czytelników zapewne z pomocą Żydom w okupowanej Warszawie kojarzy postać Ireny Sendlerowej. pracującej w referacie dziecięcym "Żegoty", przy której nazwisku pojawia się często liczba 2500 uratowanych dzieci. Liczba ta jest najprawdopodobniej zawyżona i jej podawanie jest wynikiem nieporozumienia; ciekawych odsyłamy do najnowszej książki Anny Bikont pt. "Sendlerowa. W ukryciu".

Wpis ilustrujemy znajdującą się w Instytucie Jad Waszem w Jerozolimie tablicą stojącą obok drzewka, zasadzonego w 1963 roku, a upamiętniającą pomoc RPŻ w okupowanej Warszawie. Zdjęcie za Wikipedią.