9 stycznia. Warszawa stolicą...

9 stycznia. Warszawa stolicą...

Przywykliśmy do faktu, że Warszawa jest stolicą Polski. To tu obraduje sejm, odbywają się główne uroczystości państwowe, to w niej rezydują ambasadorzy innych krajów. Dzieci w szkole uczą się o pierwszej stolicy Polski w Gnieźnie, kolejnej w Krakowie a Warszawa staje się stolicą gdy król Zygmunt, ten z kolumny, przenosi się z dworem do Warszawy. Jak zapewne Czytelnicy wiedzą, sprawa była bardziej skomplikowana. Dziś zaś wspominamy, że to 9 stycznia 1809 roku Warszawa po raz pierwszy w dokumencie rangi konstytucyjnej (Dekrecie księcia warszawskiego O składzie Seymu i jego postępowaniu) została nazwana i prawnie określona stolicą. Wprawdzie jeszcze nie Polski, a Księstwa Warszawskiego.

Gniezno faktycznie było pierwszą główną siedzibą Piastów, lecz nie jedyną. Suwereni feudalni nie osiadali na stałe w miastach mając wiele ziem do doglądania. Każda ziemia miała swoją stolicę i Warszawa znajdowała się w obrębie Ziemi Czerskiej gdzie na zamku rezydowali książęta mazowieccy jednej z linii. Po inkorporacji Mazowsza do Korony Królestwa Polskiego Warszawa zyskuje na randze. Po śmierci swojego męża Zygmunta I Starego królowa Bona przenosi się na krótko do Warszawy, która dzięki temu po raz pierwszy staje się królewskim miastem rezydencyjnym. Zygmunt III Waza dopiero w 1596 roku podejmuje decyzję o przeniesieniu swojego dworu do Warszawy. Warszawa zostaje nazwana "Miastem rezydencyjnym Jego Królewskiej Mości". Nie jest nadal stolicą, zjazdy szlachty odbywają się w Lublinie, prawie wszystkie koronacje w Krakowie i tamże są przechowywane insygnia władzy a siedzibą prymasa jest Gniezno. Poza tym Stefan Batory wolał rezydować w Brześciu a dla królów linii saskiej głównymi rezydencjami były Drezno czy Wschowa. 

Przeniesienie dworu królewskiego w danym mieście pociąga za sobą najbardziej wpływowe osobistości, poselstwa łącznie z nuncjuszem papieskim, stolicą de iure jednak jeszcze nie czyni. Można powiedzieć iż Kraków z Warszawą dzieliły status miasta stołecznego w naszym dzisiejszym rozumieniu. Tak sytuacja wyglądała aż do rozbiorów.

Docieramy już do naszej rocznicy. Po rozbiorach i kampanii napoleońskiej przychodzi nadzieja na odzyskanie jako takiej wolności. Wraz z Napoleonem przychodzi coś nowego, tradycja zostaje wyparta przez regulacje prawne. Po podpisaniu pokoju w Tylży Napoleon Bonaparte w drodze kompromisu z Aleksandrem I ustalają granice Księstwa Warszawskiego. Francuski cesarz uznaje, iż trzeciomajowa konstytucja jest zbyt przestarzała i powstaje nowa, ograniczająca księstwo militarnie i gospodarczo, w której Warszawa jest podniesiona do rangi stolicy księstwa. Księciem jest Król Saksonii, ale Warszawa jest już oficjalnie określona stolicą. Kongres Wiedeński również podtrzymuje stołeczny charakter Warszawy, jako siedziby rady i gubernatora Królestwa Polskiego, tyle że tym razem w obrębie cesarstwa rosyjskiego. Po odzyskaniu niepodległości w roku 1918 pełna nazwa Lwowa nadal brzmi Królewskie Stołeczne Miasto Lwów, a rady narodowe skupiają się w Lublinie, Krakowie, Cieszynie czy Poznaniu. Stolica ziem polskich formalnie nie jest określona aż do utworzenia Generalnego Gubernatorstwa z główną siedzibą w... Krakowie. Dopiero w roku 1952 pojawia się zapis konstytucyjny określający Warszawę jako stolicę Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Zapis ten, 2 kwietnia 1997 roku, zostaje podtrzymany w Konstytucji III RP w artukule 29. i obowiązuje do dzisiaj.

Na ilustracji z Wikipedia Commons wydarzenie nieco wcześniejsze, nadanie konstytucji Księstwu.