19 marca. Powołano Państwowe Zakłady Inżynierii

19 marca. Powołano Państwowe Zakłady Inżynierii

Po pierwszej wojnie światowej motoryzacja w Europie była nadal traktowana jako zjawisko na tyle poważne aby było kontrolowane przez wojsko. Pierwsze szkoły jazdy oraz państwowe warsztaty motoryzacyjne zakładane były przez przedstawicieli armii. W Polsce przemysł motoryzacyjny przeszedł reformę równo 90 lat temu, kiedy powstały Państwowe Zakłady Inżynierii. Był to pierwszy krok w kierunku zdemilitaryzowania tej gałęzi przemysłu.

W roku 1916 w okupowanej przez Niemców Warszawie powstały warsztaty Zentrale Automobilwerkstatte der Heeresverwaltung Oberost, których zadaniem była głównie naprawa pojazdów wojskowych. Po wyzwoleniu zostały one przekształcone w Centralne Warsztaty Samochodowe, które podlegały pod Ministerstwo Spraw Wojskowych. Siedziba ich znajdowała się przy ul. Terespolskiej 34/36 (obecnie ul. Chodakowska). Początkowo warsztaty te zajmowały się naprawą zdobytego po wojnie demobilu i dostosowanie go do potrzeb Polskiej Armii. Wieloletnim dyrektorem wydziału był inż. Kazimierz Meÿer, który był wówczas w służbie czynnej, w stopniach kapitana, majora i podpułkownika. Kiedy w roku 1922 CWS stworzyły biuro projektów, rozpoczął się proces komercyjnej działalności. Prowadzenie biura projektów objął inż. Tadeusz Tański, syn Czesława Tańskiego, pioniera awionistyki i konstruktora pierwszego polskiego szybowca. Zespół inż. Tańskiego opracował wszystkie modele pierwszego w pełni polskiego samochodu CWS. Sam w jeden rok opracował silnik do tego pojazdu, jednostkę napędową, którą można było złożyć i rozłożyć używając jednego klucza płaskiego. Kolejny rok jego zespół spędził na opracowaniu konstrukcji samochodu, który zadebiutował  na rajdzie dookoła Polski w 1925 roku.

CWS wytwarzało samochody i motocykle głównie na potrzeby wojska, mała część przydziału stanowiła rynek zbytu dla odbiorcy cywilnego. Dodatkowo warsztaty zajmowały się również wytwarzaniem i dostosowywaniem pojazdów uzbrojonych dla armii. Kiedy na rynek Polski weszli producenci zagraniczni i rozpoczynał się wielki kryzys światowy, w roku 1928 podjęto decyzję o przekształceniu zakładów państwowych.

Minister przemysłu i handlu Eugeniusz Kwiatkowski powołał, na bazie CWS, Państwowe Zakłady Inżynierii. Przekształcone przedsiębiorstwo zarówno kontynuowało produkcję samochodów CWS oraz motocykli Sokół, jak i sprzętu wojskowego. Po upadku fabryki Ursus w roku 1930, zakłady te zostały wykupione przez skarb państwa i weszły w skład PZInż. We wrześniu 1932 roku, zakłady podpisały umowę licencyjną z włoskim Fiatem, na mocy której montowano samochód Fiat 508 Balilla, który był ponad dwukrotnie tańszy niż polski samochód CWS. Powstawały również modyfikacje tegoż pojazdu takie jak słynny Łazik, czy inne pojazdy oparte na podobnym założeniu konstrukcyjnym. Dodatkowo PZInż. produkowały również ciągniki, ciężarówki Grom, autobusy Zawrat i lekkie czołgi na potrzeby armii. Inżynier Kazimierz Meÿer piastował stanowisko dyrektorskie do roku 1934 a inż. Tański aż do 1939 roku.

Państwowe Zakłady Inżynierii były rozwijane i reorganizowane, pojawiały się prototypy nowych pojazdów i otwierano nowe wydziały produkcyjne, do września 1939 roku. Zakłady zostały poważnie uszkodzone przy obronie Warszawy, i nie były naprawiane. Zaplecze mechaniczne dla nazistów stanowiły zakłady Lilpop, Rau & Loewenstein, które nie doznały aż takich uszkodzeń i działały jeszcze w okresie Powstania Warszawskiego umożliwiając powstańcom stworzenie „Kubusia”. Po upadku powstania warszawskiego Państwowe Zakłady Inżynierii zostały zniszczone. Zarówno główny wydział przy ul. Terespolskiej jak i zakłady Ursusa zostały zrównane z ziemią, a sprzęt wywieziony przez wycofujące się wojska niemieckie.  Inż. Tański stał się ofiarą „Akcji AB” i został zamordowany w Auschwitz 23 marca 1941. Z jego sylwetką chcielibyśmy Państwa zapoznać bliżej w rocznicę jego śmierci za kilka dni.