13 lutego

13 lutego

Przenosimy się dziś do południowej Szwecji, do Göteborga, do roku 1660. Wówczas to o poranku zmarł Karol X Gustaw król Szwecji, Gotów, Wendetów etc. ect. Na początku stycznia Karol Gustaw nabawił się przeziębienia, które jednak całkowicie ignorował z uwagi na wojnę z Danią. Narastająca gorączka i duszności spowodowały jednak wezwanie nadwornego medyka Johanna Köstery, który z właściwą XVII-wiecznemu lekarzowi przenikliwością, rozpoznał w zapaleniu płuc, problemy żołądkowe (diagnostyka nie stała wówczas na zbyt wysokim poziomie). Król rozpoczął terapię, na którą składało się upuszczanie krwi, lewatywy oraz zażywanie dużej ilości środków przeczyszczających. Po trzech tygodniach kuracja przyniosła skutek gdyż gorączka spadła, jednak zapalenie płuc zmieniło się w sepsę. 12 lutego Karol Gustaw podyktował swój testament, zaś dzień później zmarł. Pochowany został jak większość szwedzkich w Sztokholmie w kościele wyspie Riddarholmen.

Jako inicjator wojny polsko-szwedzkiej, która przeszła do historii, jako potop szwedzki Karol Gustaw wywarł przemożny wpływ nie tylko na Warszawę, ale również prawie każde miasto, wieś czy też przysiółek w Polsce. Chociaż urodził w 1622 r. się w Nyköping w Szwecji, to jednak młodość spędził w księstwie Zweibrücken-Kleeburg, którym władał jego ojciec Jan Kazimierz Wittelsbach. Przez matkę był spokrewniony z dynastą Wazów, której skłócone gałęzie panowały w Rzeczpospolitej i Szwecji. Karol Gustaw był najmłodszym i jedynym synem pary książęcej. Otoczony opieką matki i sióstr był bardzo płaczliwym dzieckiem. Ponieważ królową Szwecji w 1632 r. została sześcioletnia Krystyna Wazówna koniecznym było znalezienie jej odpowiedniego małżonka (tego typu układy małżeńskie nie były niczym niespotykanym, przypominając choćby historię królowej Jadwigi i jej niedoszłego męża Leopolda). Dzięki zabiegom Jana Kazimierza rada królewska zaakceptowała Karola Gustawa na przyszłego męża Krystyny. Młodzieniec wyjechał do Sztokholmu, gdzie miał zostać przygotowany do przyszłych obowiązków.

W młodzieńcu zakochała się młoda królowa. Jednak młody Karol szybko odkrył, że bez opieki matki może korzystać ze wszystkich uroków życia dworskiego z ucztami i polowaniami włącznie. Krystyna poświęcała się z kolej nauce, która w przeciwieństwie do jej narzeczonego przychodziła jej z łatwością. Jak 16-latek Karol rozpoczął dwuletnią podróż po Europie, co było częścią arystokratycznego wychowania. Odwiedził w jej trakcie Danię, Holandię, Francję i Anglię. Po powrocie z uwagi na popadnięcie rodziny Wittelsbachów w niełaskę kanclerza Axel Oxenstierna, który de fato rządził Szwecją, młody Karol został ponownie wysłany zagranicę tym razem do ogarniętej wojną Rzeszy. Tam też przeszedł po Lipskiem swój chrzest bojowy. Szybko dał się poznać nie tylko, jako odważny żołnierz, ale również zdolny dowódca, stając się ostatecznie w 1649 r. naczelnym dowódcą wojsk szwedzkich.

Wojna zmieniła Karola Gustawa zarówno fizycznie ‒ znacznie się roztył (widać to na wszystkich jego wizerunkach w tym dzisiejsze ilustracji), jak w zachowaniu. Nabrał on nawyków żołnierskich, co z kolej nie przypadło do gustu Krystynie i ostatecznie przesądziło o anulowaniu planów matrymonialnych Karola i Krystyny. Rozczarowany brakiem korony szwedzkiej osiadł w majątku ziemskim, korzystając z uciech doczesnych, co zaowocowało szeregiem nieślubnych dzieci, które z resztą uznał.

Sytuacja zmieniła się w 1654 r. kiedy to Krystyna abdykowała, przeszła na katolicyzm, a następnie opuściła Szwecję. Na tron został powołany Karol Gustaw, który miał wówczas zaledwie 32 lata. Młody król bardzo szybko rozpoczął przygotowania do wojny, w której mógłby dorównać Aleksandrowi Macedońskiemu. Wybór padł na osłabioną wojnami Rzeczpospolitą.

Początkowo wojska szwedzkie nie napotkały prawie żadnego oporu. Po zajęciu Warszawy Karol Gustaw miał powiedzieć „Pobiłem Polaków nie widziawszy ich wcale”. Jednak warunki z jakimi przyszło zmagać się Karolowi w Polsce dalece różniły się od tych do których przywykł w trakcie wojny trzydziestoletniej. Działania zbrojne przyjęły formę wojny podjazdowej, a o rozstrzygającej bitwie nie mogło być mowy. Pomimo kilku lat spędzonych w Polsce nie udało się Karolowi podporządkować podbitego kraju. Nadto wizja zaburzenia równowagi sił na korzyść Szwecji, skłoniła inne państwa do jej zaatakowania Szwecji. Uczy