15 lutego

15 lutego

Nowo utworzone Królestwo Kongresowe było państwem w dziedzinie infrastruktury dość zacofanym. Wystarczy powiedzieć, ze to właśnie problemy związane z transportem zaopatrzenia dla armii francuskiej po polskich drogach skłoniły Napoleona do zorganizowania jednostek dedykowanych dostarczaniu zaopatrzenia. Ze stanu (a raczej braku) infrastruktury zdawały sobie również sprawę władze Królestwa Kongresowego, państwa, które ciążyło w stronę zachodu. Przeczytajmy zatem dzisiaj o działaniach, które podejmowano by stan owej infrastruktury poprawić.

W ramach tych działań, 15 lutego 1817 roku, czyli dokładnie 200, lat temu z inicjatywy ministra spraw wewnętrznych i policji, Tadeusza Mostowskiego powstała Rada Ogólna Budownictwa, Miernictwa, Dróg i Spławów, której głównym celem, w myśl dokumentu ją powołującego było „osiągnięcie jednostajności zasad i dokładności w robotach budownictwa  i miernictwa, dróg i spławów, upewnić w kraju oraz poświęcającym się takowej usłudze publicznej ułatwić nabycie umiejętności potrzebnych" . Rada, działająca przy biurze Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych i Policji (KRSWiP), miała być przede wszystkim ciałem eksperckim doradzającym dyrektorowi departamentu w zakresie inwestycji infrastrukturalnych, pełniącym funkcje nadzorcze i kontrolne oraz organizującym szkolnictwo techniczne.

Właściwie Rada, złożona z wąskiej grupy ekspertów pełniła, przez kolejne 50 lat funkcję najważniejszego organu odpowiadającego za urbanistykę i inwestycje infrastrukturalne Królestwa Polskiego, zarówno na etapie planowania, jak i realizacji (członkowie Rady byli zobowiązani do odbywania regularnych wizytacji inwestycji).

Najważniejszą zasługą Rady dla polskich miast było wprowadzenie i kontrola nad wykonaniem "Przepisów policji budowlanej dla miast", które swoimi postanowieniami wpłynęły na wygląd miast. Przepisy te regulowały zarówno sposób planowania (nowe budynki musiały być zgodne z planem miasta, a na budowę trzeba  było mieć pozwolenie), jak i wykluczały niektóre rozwiązania techniczne, dzięki czemu z miast powoli zaczęły znikać budynki kryte słomą.

W początkowym okresie swojego istnienia, za czasów mniej lub bardziej faktycznej niepodległości, działalność Rady objęła m.in. wykonanie planów regulacyjnych blisko 200 miast i osad i budowę gmachów rządowych. Dla warszawiaków szczególnie istotne są plany Rady dotyczące stolicy – to dzięki jej działalności swój kształt uzyskały główne place Warszawy, takie jak Zamkowy Teatralny, Trzech Krzyży czy Warecki.

W dziedzinie pozostałej infrastruktury, to właśnie owocem działań rady jest budowa dróg bitych z Warszawy do Brześcia (upamiętnionego obeliskami na warszawskim Grochowie i w Terespolu) i Kalisza, opracowanie planu osad fabrycznych Łodzi i Tomaszowa Mazowieckiego oraz coś, co można by nazwać jednym z pierwszych w naszej historii planów "zrównoważonego rozwoju" – w obliczu silnej koncentracji przemysłu w południowo-zachodniej części państwa podjęto działania mające aktywizować rolniczy wschód, zakładając w tym celu specjalny fundusz. Po 1830 r. Rada działa już na znacznie mniejszą skalę, koncentrując się raczej na zapobieganiu samowolom budowlanym (zwłaszcza w Warszawie, gdzie w sposób szczególny zaznaczyła się działalność Rady w zakresie utrzymania ładu urbanistycznego) i nielicznych planach regulacyjnych miast. Ostatni protokół rady nosi datę 16/28 V 1867, w późniejszym okresie, w ramach unifikacji Królestwa Polskiego z Cesarstwem Rosyjskim, instytucję tę rozwiązano, a Królestwo Polskie zostało objęte przepisami ogólnoimperianymi.

W ramach materiałów graficznych przedstawiamy jednego z inicjatorów powstania Rady, Tadeusza Mostowskiego. Zdjęcie pochodzi z Wikimedia Commons.