15 marca

15 marca

„W żywey zostawaiąc perswazyi, iż uszczęśliwienie kraiu każdego od sposobu myślenia obywatelow, ten zaś sposob od wczesnych dobrey y cnotliwey edukacyi zasiewkow dependuie, amore boni publici szkołę rycerską na młodź szlachecką postanowić pragniemy, y pilne mieć oko, aby w przyzwoitym trzymana była ćwiczeniu; do ktorego dzieła tak chwalebnego y pożytecznego, spodziewaiąc się, że względny będzie narod na szczupłość dochodow Krolewskich; a zatym na wydoskonalenie ustanowienia tego kontrybuować zechce, przyrzekamy, że kiedy od Nas uformowany do takowey szkoły rycerskiey proiekt approbować zechce Rzplita, y do tey expensy przyłoży się. My z naszey strony znacznie także przyłożemy się.”

Powyższy tekst stanowi fragment pacta conventa, których wypełnienie ślubował Stanisław Augist Poniatowski. Nowy król bardzo dobrze zdawał sobie sprawę z konieczności posiadania w kraju wykształconej kardy oficerskiej. Dlatego też w kilka miesięcy po koronacji 15 marca 1765 r. decyzją Poniatowskiego została powołał do życia Szkoła Rycerską. Na jej siedzibę został przeznaczony zakupiony za osobiste pieniądze króla Pałac Kazimierzowski. Co istotne była to pierwsza całkowicie świecka szkoła w dziejach Polski i Rzeczpospolitej.

Zorganizowany Korpus Kadetów jako trzyletnia szkoła oficerska był przeznaczony dla starszej młodzieży szlacheckiej. Zadaniem Korpusu było przygotowanie wykwalifikowanych oficerów, a zarazem światłych obywateli wychowanych w duchu patriotyzmu. Korpus otrzymał organizację wojskową i specjalne umundurowanie. Szefostwo objął sam Stanisław August, który z upodobaniem często występował w mundurze kadeckim. Komendantem szkoły został książę Adam Kazimierz Czartoryski, autor Katechizmu kadeckiego, który tak nakreślił cel nauki i przyszłe obowiązki uczniów: „Wy tę w najopłakańszym stanie zastającą Ojczyznę waszą powinniście zaludniać obywatelami gorliwymi o jej sławę, o uwiększenie jej mocy wewnętrznej i poważania postronnego, o poprawę rządów w gatunku swym najgorszych. Niech was prowadzi ta zacna ambicja, żebyście odmienili starą postać Kraju swojego ...”.

Do programu Szkoły od 1769 r. wprowadzono wiele przedmiotów ogólnych oraz prawnych i inżynieryjno ‒ wojskowych. Prowadzono również praktyczne wyszkolenie wojskowe: musztrę, szermierkę, marsze, strzelanie, topografię, fortyfikację polową, a także zasady taktyki i organizacji armii. Liczba kadetów początkowo wynosiła 176, zbliżając się do założonej przez króla liczby 200. Niestety z uwagi na brak pieniędzy w późniejszym okresie uległa zmniejszeniu do 50-80 kadetów. Faktycznie Szkoła funkcjonowała od 1766 r. do 1794 r., a jej dzieje wyznaczają późniejsze biogramy najsłynniejszych uczniów takich jak: Tadeusz Kościuszko, Jan Ursyn Niemcewicz, Jakub Jasiński, Józef Sowiński, Stanisław Mokronowski czy Franciszek Ksawery Drucki ‒ Lubecki.

Ilustracją dzisiejszego wydarzenia jest obraz Zygmunta Vogla przedstawiający Pałac Kazimierzowski pełniący funkcję Szkoły Rycerskiej z kadetem rozmawiającym z braciszkami w lewym dolnym rogu (źródło: Wikipedia).