20 marca

20 marca

20 marca 1945 roku w baraku dla chorych w obozie koncentracyjnym Dora-Nordhausen zmarł Marceli Handelsman, wybitny polski prawnik i historyk pochodzenia żydowskiego.

Handelsman urodził się w roku 1882 w zasymilowanej rodzinie warszawskich Żydów, studiował na Wydziale Prawa Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego, zaś po uzyskaniu dyplomu udał się do Berlina z myślą o pracy naukowej w dziedzinie historii. Do Polski powrócił po reaktywacji Uniwersytetu w roku 1915, a po odzyskaniu niepodległości został mianowany przez Piłsudskiego na wniosek Komisji Kwalifikacyjnej UW profesorem zwyczajnym historii. Jego zainteresowania badawcze obejmowały mediewistykę oraz problematykę Wielkiej Emigracji. W latach 20. wszedł również w skład komisji, mającej za zadanie rewindykację dóbr kultury z ZSRR w myśl Traktatu Ryskiego.

W latach 30. stał się Handelsman obiektem ataków rosnących w siłę prawicowych nacjonalistów, a przyczyną tego były zarówno liberalne poglądy jak i pochodzenie. W roku 1934 został nawet zraniony w głowę na terenie UW przez bojówkarza ONR. Protestował aktywnie przeciwko numerus clausus, w tym również wśród profesury, oraz gettu ławkowemu.

Podczas wojny ukrywał się w Warszawie, a następnie w Podkowie Leśnej i Milanówku, skąd brał udział w tajnym nauczaniu i pracy naukowej. 14 lipca 1944 roku został na skutek denuncjacji, najprawdopodobniej zainspirowanej przez wrogów politycznych z kręgów NSZ i AK, wzajemnie zwalczających się w tym okresie z powodu kontrowersji wywołanych problemem wcielenia, bądź nie, NSZ do AK. Był przetrzymywany w obozie Gross-Rosen, a po jego likwidacji przewieziony do Nordhausen, gdzie zmarł.

Zdjęcie Handelsmana z czasów pracy na UW za wikimedia.org